- Atina Uluslararası Savaş Karşıtı Zirvesinden Enternasyonal Mücadele Deklarasyonu - Ağustos 7, 2026
- Gençler Ruh Sağlığı İçin Yapay Zekâya Başvuruyor - Ağustos 7, 2026
- Eren Ali Bingöl’ün Hatırlattıkları – Emre Güntekin - Ağustos 3, 2026
ABD’de gerçekleştirilen bir araştırma, ruh sağlığı hizmetlerine erişemeyen ve ihtiyaç duydukları desteği bulamayan gençlerin psikolojik sorunlarıyla başa çıkabilmek için giderek daha sık yapay zekâ sohbet robotlarına yöneldiğini ortaya koyuyor. Ancak bu durum, yapay zekâ ile kurulan ilişkilerin intiharla sonuçlanan trajik vakalara kadar varabilen ağır sonuçlar doğurabileceğini de gözler önüne seriyor. Bu tablo, yalnızca yapay zekânın sınırlarını değil, aynı zamanda sağlığı piyasaya teslim eden kapitalist sistemin derin krizini de yansıtıyor.
Science News dergisinde yayımlanan bu yazı, küresel ölçekte piyasacı politikaların ruh sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerini farklı boyutlarıyla ele alıyor. Türkiye’de bir süredir genç kuşakların yaşamakta olduğu yalnızlaşma, çocuk işçilik, okul saldırıları ve geleceksizlik tartışmaları ile birlikte ele alındığında bu gelişmenin evrensel niteliğine dikkat çekmek üzere yazıyı Sosyalist Gündem çevirisiyle okurlarımızla paylaşıyoruz.
Her geçen gün daha fazla genç, ruh sağlığı konusunda destek almak için yapay zekâ sohbet robotlarına başvuruyor.
Yaklaşık her beş ergen ve genç yetişkinden biri, ChatGPT, Meta AI veya Character.AI gibi yapay zekâ tabanlı sohbet robotlarını kullandığını bildiriyor. Kendilerini stresli, öfkeli ya da üzgün hissettiklerinde bu araçlara ruh sağlığı konusunda destek almak amacıyla başvuruyorlar. JAMA Pediatrics dergisinde 1 Haziran’da yayımlanan araştırmaya göre bu oran, ABD’de yaklaşık 8 milyon gence karşılık geliyor. Aynı araştırma grubunun 2024 yılında gerçekleştirdiği benzer bir ankette ise her sekiz gençten birinin sohbet robotlarından tavsiye aldığı tespit edilmişti. Ancak bu sohbet robotları, ruh sağlığı alanında eğitim almış ya da lisanslı uzmanlar tarafından denetlenmiyor.
İntihar, çocuklar, ergenler ve genç yetişkinler arasında önde gelen ölüm nedenlerinden biri olmayı sürdürüyor. 2023 yılında lise öğrencilerinin %40’ı kendilerini sürekli üzgün ya da umutsuz hissettiklerini, bunun da günlük yaşamlarını sürdürmelerini zorlaştırdığını bildirdi. Buna karşın, ruh sağlığı hizmetlerine erişimin önünde ciddi engeller bulunuyor. Tedavi maliyetleri ve yeterli sayıda ruh sağlığı uzmanının bulunmaması bu engellerin başında geliyor. 2024 yılında 12-17 yaş grubundaki gençlerin %15’i majör depresif dönem geçirmiş olmasına rağmen, bunların yaklaşık %40’ı herhangi bir ruh sağlığı tedavisi alamadı.
Daha önce yapılan araştırmalar, sohbet robotlarının cinsel saldırı, madde kullanımı ve intihar gibi konularda uygunsuz, hatta tehlikeli tavsiyelerde bulunabildiğini ortaya koymuştu. Araştırmacıların 2025 yılında Scientific Reports dergisinde yayımladığı bir çalışmada, iki düzineden fazla yapay zekâ sohbet robotu test edildi ve bunların hiçbirinin intihar riski taşıyan bir kullanıcıya yeterli yanıt veremediği belirlendi. Araştırmacılar, yeterli bir yanıtın yalnızca profesyonel yardım alınmasını önermekle sınırlı olmaması; aynı zamanda sohbet robotunun böyle bir krizle başa çıkamayacağını açıkça belirtmesi ve doğru acil yardım numarasını kullanıcıya sunması gerektiğini vurguladı.
Yeni araştırma kapsamında bilim insanları, Kasım 2025’te ABD genelini temsil eden ulusal bir anket gerçekleştirdi. Ankete katılan 12-21 yaşları arasındaki binden fazla genç, ruh sağlığı desteği almak amacıyla yapay zekâ sohbet robotlarını kullanmalarına ilişkin soruları yanıtladı. Bu araçları kullananların %40’ından fazlası bunu en az ayda bir kez yaptığını belirtirken, %60’tan fazlası (yaklaşık 5 milyon kişi) sohbet robotlarından destek aldığını kimseyle paylaşmadığını ifade etti.
Son yıllarda bazı gençlerin, sohbet robotlarının yönlendirmeleri sonrasında intihara sürüklendiği; ailelerin ise bu konuşmalardan ancak çocuklarının ölümünün ardından haberdar olduğu vakalar da yaşandı. Kaliforniya’da yaşayan 16 yaşındaki Adam Raine, aylar boyunca ChatGPT’yi yoğun biçimde kullandıktan sonra Nisan 2025’te yaşamına son verdi. Babası, Eylül ayında ABD Senatosu’nun bir alt komitesinde verdiği ifadede şunları anlattı: “Adam, intihar ederse anne ve babasının kendisini suçlayacağından endişelendiğinde, ChatGPT ona şöyle dedi: ‘Bu, onlara hayatta kalma borcun olduğu anlamına gelmiyor. Kimseye bunu borçlu değilsin.’ Ardından intihar notunu yazmayı bile teklif etti.”
