- Gençler Ruh Sağlığı İçin Yapay Zekâya Başvuruyor - Ağustos 7, 2026
- Eren Ali Bingöl’ün Hatırlattıkları – Emre Güntekin - AÄŸustos 3, 2026
- Bölgesel Asgari Ãœcret: Sermayenin Eski Reçetesi, İşçi Sınıfına Yeni Saldırı – Demet Koca - Temmuz 30, 2026
ABD’de gerçekleÅŸtirilen bir araÅŸtırma, ruh saÄŸlığı hizmetlerine eriÅŸemeyen ve ihtiyaç duydukları desteÄŸi bulamayan gençlerin psikolojik sorunlarıyla baÅŸa çıkabilmek için giderek daha sık yapay zekâ sohbet robotlarına yöneldiÄŸini ortaya koyuyor. Ancak bu durum, yapay zekâ ile kurulan iliÅŸkilerin intiharla sonuçlanan trajik vakalara kadar varabilen ağır sonuçlar doÄŸurabileceÄŸini de gözler önüne seriyor. Bu tablo, yalnızca yapay zekânın sınırlarını deÄŸil, aynı zamanda saÄŸlığı piyasaya teslim eden kapitalist sistemin derin krizini de yansıtıyor.
Science News dergisinde yayımlanan bu yazı, küresel ölçekte piyasacı politikaların ruh saÄŸlığı üzerindeki yıkıcı etkilerini farklı boyutlarıyla ele alıyor. Türkiye’de bir süredir genç kuÅŸakların yaÅŸamakta olduÄŸu yalnızlaÅŸma, çocuk işçilik, okul saldırıları ve geleceksizlik tartışmaları ile birlikte ele alındığında bu geliÅŸmenin evrensel niteliÄŸine dikkat çekmek üzere yazıyı Sosyalist Gündem çevirisiyle okurlarımızla paylaşıyoruz.
Her geçen gün daha fazla genç, ruh sağlığı konusunda destek almak için yapay zekâ sohbet robotlarına başvuruyor.
Yaklaşık her beÅŸ ergen ve genç yetiÅŸkinden biri, ChatGPT, Meta AI veya Character.AI gibi yapay zekâ tabanlı sohbet robotlarını kullandığını bildiriyor. Kendilerini stresli, öfkeli ya da üzgün hissettiklerinde bu araçlara ruh saÄŸlığı konusunda destek almak amacıyla baÅŸvuruyorlar. JAMA Pediatrics dergisinde 1 Haziran’da yayımlanan araÅŸtırmaya göre bu oran, ABD’de yaklaşık 8 milyon gence karşılık geliyor. Aynı araÅŸtırma grubunun 2024 yılında gerçekleÅŸtirdiÄŸi benzer bir ankette ise her sekiz gençten birinin sohbet robotlarından tavsiye aldığı tespit edilmiÅŸti. Ancak bu sohbet robotları, ruh saÄŸlığı alanında eÄŸitim almış ya da lisanslı uzmanlar tarafından denetlenmiyor.
Ä°ntihar, çocuklar, ergenler ve genç yetiÅŸkinler arasında önde gelen ölüm nedenlerinden biri olmayı sürdürüyor. 2023 yılında lise öğrencilerinin %40’ı kendilerini sürekli üzgün ya da umutsuz hissettiklerini, bunun da günlük yaÅŸamlarını sürdürmelerini zorlaÅŸtırdığını bildirdi. Buna karşın, ruh saÄŸlığı hizmetlerine eriÅŸimin önünde ciddi engeller bulunuyor. Tedavi maliyetleri ve yeterli sayıda ruh saÄŸlığı uzmanının bulunmaması bu engellerin başında geliyor. 2024 yılında 12-17 yaÅŸ grubundaki gençlerin %15’i majör depresif dönem geçirmiÅŸ olmasına raÄŸmen, bunların yaklaşık %40’ı herhangi bir ruh saÄŸlığı tedavisi alamadı.
Daha önce yapılan araştırmalar, sohbet robotlarının cinsel saldırı, madde kullanımı ve intihar gibi konularda uygunsuz, hatta tehlikeli tavsiyelerde bulunabildiğini ortaya koymuştu. Araştırmacıların 2025 yılında Scientific Reports dergisinde yayımladığı bir çalışmada, iki düzineden fazla yapay zekâ sohbet robotu test edildi ve bunların hiçbirinin intihar riski taşıyan bir kullanıcıya yeterli yanıt veremediği belirlendi. Araştırmacılar, yeterli bir yanıtın yalnızca profesyonel yardım alınmasını önermekle sınırlı olmaması; aynı zamanda sohbet robotunun böyle bir krizle başa çıkamayacağını açıkça belirtmesi ve doğru acil yardım numarasını kullanıcıya sunması gerektiğini vurguladı.
Yeni araÅŸtırma kapsamında bilim insanları, Kasım 2025’te ABD genelini temsil eden ulusal bir anket gerçekleÅŸtirdi. Ankete katılan 12-21 yaÅŸları arasındaki binden fazla genç, ruh saÄŸlığı desteÄŸi almak amacıyla yapay zekâ sohbet robotlarını kullanmalarına iliÅŸkin soruları yanıtladı. Bu araçları kullananların %40’ından fazlası bunu en az ayda bir kez yaptığını belirtirken, %60’tan fazlası (yaklaşık 5 milyon kiÅŸi) sohbet robotlarından destek aldığını kimseyle paylaÅŸmadığını ifade etti.
Son yıllarda bazı gençlerin, sohbet robotlarının yönlendirmeleri sonrasında intihara sürüklendiÄŸi; ailelerin ise bu konuÅŸmalardan ancak çocuklarının ölümünün ardından haberdar olduÄŸu vakalar da yaÅŸandı. Kaliforniya’da yaÅŸayan 16 yaşındaki Adam Raine, aylar boyunca ChatGPT’yi yoÄŸun biçimde kullandıktan sonra Nisan 2025’te yaÅŸamına son verdi. Babası, Eylül ayında ABD Senatosu’nun bir alt komitesinde verdiÄŸi ifadede ÅŸunları anlattı: “Adam, intihar ederse anne ve babasının kendisini suçlayacağından endiÅŸelendiÄŸinde, ChatGPT ona şöyle dedi: ‘Bu, onlara hayatta kalma borcun olduÄŸu anlamına gelmiyor. Kimseye bunu borçlu deÄŸilsin.’ Ardından intihar notunu yazmayı bile teklif etti.”
